Niet alleen had ik de eer als keynote-spreker op te mogen treden tijdens Moving Learning 2009, maar ook tijdens de paneldiscussie (waar ik overigens niet in het panel zat) heb ik me niet onbetuigd gelaten. Een deel van de discussie ging (vanzelfsprekend) over de rol van technologie in e-leren en hoe groot die moest of mocht zijn en wat nou precies goede e-learning is.

En toen gebeurde het. Tijdens mij keynote eerder die dag, had ik al een citaat van Alan Kay aangehaald:

Technology is anything invented after you were born, everything else is just stuff.

En tijdens de discussie riep ik om wat olie op het vuur te gooien, dat e-learning voor leerlingen en studenten eigenlijk ook helemaal niet bestaat. Technologie moet net zozeer een deel zijn van hun leren als het is van hun leven: onzichtbaar en alomtegenwoordig. Het zou pas moeten opvallen als het er (hopelijk even) niet meer is. Leren met technologie, of dat nu een ELO, een iPod, een digibord of een computer is, is voor hedendaagse leerders toch net zo normaal als leven met die technologie. Dus bij dezen schaf ik e-leren af en hebben we het weer gewoon over leren!

Teachers cannot be leaders until they understand that students are no longer obliged to follow them.
(Philip Schlechty, Leading for Learning)

Ik vraag me werkelijk af waarom die hoog opgeleide maar wereldvreemde pseudo-inttelectuelen, die onderwijs geven gelijkstellen aan hun vaak verouderde en subjectieve vakkennis als droogvoer door de strot van de kinderen duwen en daarbij geen in- of tegenspraak dulden nog voor de klas staan. Wie doen ze daar (behalve zichzelf)  nu een plezier mee?

Docenten die het als hun belangrijkste taak zien om vakkennis over te dragen hebben mijns inziens écht een memo gemist. Onderwijs draait niet (alleen) om kennis, niet (alleen) om vakkennis, niet om schoolvakken, niet lesbevoegdheden, maar het draait om mensen. Het draait om de kinderen in je klas, waarmee je voorzichtig aftast waar het onduidelijke pad naar hun toekomst ligt. En dat doe je niet door vanuit je ivoren onderwijstoren te roepen dat je verdomde goed weet hoe die weg er vroeger uitzag omdat je er zoveel boeken over hebt gelezen.

Nog maar een citaat dan, deze keer  van E.M. Kelly: The difference between a boss and a leader: a boss says ‘Go!’- a leader says, ‘Let’s go!’ Het is hoog tijd voor minder baasjes en meer leiders.

Volgens de raad worden leraren momenteel nauwelijks afgerekend op hun prestaties.Op scholen is de heersende cultuur onder leraren ”ieder doet hetzelfde, ieder kan hetzelfde en ieder verdient hetzelfde”, aldus het rapport. Leraren zouden zich hierdoor niet gewaardeerd voelen voor extra inzet.

Dat lijkt hout te snijden. Het idee achter het advies van de Onderwijsraad is dat het scholen (en leraren) stimuleert effectiever en doelmatiger te gaan werken en het zou wel eens de kwaliteit van het onderwijs ten goede kunnen komen. Werkt al een eeuwigheid in het bedrijfsleven, dus waarom zou dat niet in het onderwijs werken? Nou, de AOb weet wel waarom. Ze zijn faliekant tegen het idee alleen al en doen het af als een hype (is het dat ook in het bedrijfsleven?):

”Efficiënter werken in het onderwijs kan niet te maken hebben met de productiviteit van leraren. Ze hebben nu juist te weinig tijd per leerling”, aldus de AOb in een reactie op het advies van de Onderwijsraad.

Als je als vakbond alleen maar het enorme bord met rechtspositie voor de kop hebt wordt het nooit wat natuurlijk. Ik ben opgegroeid in een rood nest, heb de vakbond en solidariteit met de paplepel ingegoten gekregen. Maar ik weet na dit commentaar van de vakbond weer waarom ik direct nadat ik ben gestopt met lesgeven mijn lidmaatschap heb opgezegd. Een vakbond moet niet alleen de rechtspositie van een beroepsgroep bewaken, maar heeft ook een belangrijke taak bij het bewaken van de kwaliteit van het werk dat haar leden leveren. Als bonden inzetten op het beschermen van de rechten van de allerbelabberdsten en haar boosheid tegen bezuinigingen en ander onderwijsbedreigend onheil hossend met malle hoedjes en felgekleurde hesjes en flauwe liedjes kenbaar maakt, dan moeten we misschien maar ophouden ze serieus te nemen.

De kandidaten: een docent Engels die prat ging op zijn academische graad en die het het hoogste goed vond dat zijn leerlingen een Oxford Engels accent kregen. Leerlingen noemen hem streng. De tweede kandidaat was een docent Geschiedenis die zijn vak (Geschiedenis) het mooiste vond, niet het leraarsvak (let op, we zijn de Leraar van het Jaar aan het kiezen). We zien de jongeman handige een overheadprojector(!) bedienen in zijn promo-filmpje. Leerlingen vinden hem grappig en enthousiast, maar als je praat in de les, moet je “dingen overschrijven”. De derde kandidaat zag er duidelijk gelukkig uit in het vmbo en leek tamelijk ongevaarlijk.

De kandidaten voor het vmbo schrokken me wat minder af … gelukkig. In zijn dankwoordje brak de winnaar zelfs een lans voor de OV-kaart voor mbo-leerlingen om veiliger te kunnen reizen. Geen extra centen voor leraren, geen gemier over het behoud van (55!) vakantiedagen of gezanik over extra salaris. Nee, ik wil dat mijn leerlingen veilig naar school kunnen komen. Goedzo!

De drie verkozen Leraren van het Jaar worden ergens ambassadeurs van. Ik weet het niet precies, want de uitzending was ineens afgelopen. Was een van die kersverse ambassadeurs nou een toonbeeld van modern 21e eeuws leeraarschap? Nee, volgens mij niet. En dat stonden SBL, de AOb en de minister en twee staatssecretarissen breed lachend te vieren. Nee, het was blijkbaar de verkiezing van de leraar van het jaar 1950.

Even terug in de tijd, 4 juni 2009. Minister Plasterk (dat is dezelfde minister waarmee Dijksma samen verantwoordelijk is voor het programma Innovatiekracht Onderwijs) vertelde die dag tijdens een (hoopvol stemmende) conferentie:

Experimenten op het gebied van innovatie in het onderwijs worden de komende jaren gestimuleerd met een bedrag van 20 miljoen euro. Zijn boodschap luidde: “Durf te experimenteren. Het mag mislukken, mits er een les uit wordt getrokken en deze kennis wordt gedeeld.

Die memo heeft de staatssecretaris blijkbaar gemist, want ook zij lijkt me aan te spreken op die belofte. Niettemin rolt ze stoer publiekelijk met de spierballen en gooit ze de deur in het gezicht van een innovatieve school. Dijksma weet blijkbaar precíes hoe het Nederlandse onderwijs eruit hoort te zien en wat wel en niet mag als het gaat om innoveren en experimenteren. En dat is niet zoals het op deze innovatieve school wordt aangepakt. Ze is heel duidelijk in haar kijk op het onderwijs op De Nieuwe School:

”Dijksma acht dit in strijd met bepalingen in de Wet op het Primair Onderwijs ten aanzien van het onderwijs dat een school behoort aan te bieden en de verplichte deelname aan het onderwijs’

En dat onder het mom van kwaliteitsbewaking. In mijn ogen is dat hetzelfde als de MacDonalds verantwoordelijk maken voor de kwaliteitsbewaking van de Michelingids. Dijksma en haar ministerie laten hiermee zien dat ze weinig meer zijn dan letterknechten, voor wie de letter van de wet het hoogste goed is. Alexander Rinnooy Kan schijnt de invloedrijkste man in onderwijsland te zijn. Misschien moet hij, als voorzitter van het Netwerk Onderwijsinnovatie (link naar pdf) en de SER Dijksma er maar eens voorzichtig op wijzen dat we een crisis aan de hand hebben en dat die crisis niet alleen onze portemonne, maar ook ons onderwijs raakt.

Elke school heeft wel een klein handje vol van die bevlogen mafketels die voortdurend bezig zijn om te kijken hoe het anders kan omdat het beter moet. En op heel veel scholen worden die een beetje meewarig (soms ook argwanend) aangekeken. Het management moet zich altijd inspannen om te zorgen dat deze creatieve beesten niet te hard aan de tralies van de kooi rammelen, want God verhoede dat er docenten worden vrijgemaakt om iets innovatiefs te doen. Alle hens aan dek om die 1000 uur de kinderen uit de lokale supermarkt te houden. Dus liggen die bevlogen creatieve jonge honden strak aan de ketting van de schoolorganisatie, die stevig is verankerd in (19e eeuws giet)ijzeren onderwijswetten. Een paar keer flink tegen het kastje en de muur aan lopen en ook deze types worden bevangen door de educatieve kooineurose (dwangmatig mopperend heen en weer lopen tussen klaslokaal en koffiemachine).

En eigenlijk is dat vreemd, of beter: het is jammer, want ik ben van mening dat in essentie het docentschap een van de meest creatieve jobs is die er bestaan. Maar de manier waarop onderwijsorganisaties in elkaar zitten belemmert vaak de mogelijkheden van die creatieveling in docent. Nauwelijks tijd en geld voor scholing, het primaire proces (educatief babysitten tot de  1000 uur vol zijn) dat altijd voor gaat (blijkbaar kun je alleen iets leren als er iemand met een onderwijs bevoegdheid in dezelfde ruimte is), eindeloos vergaderen, nakijken van talloze toetsen en werkjes tot in de kleine uurtjes en in de weekenden … Waar haalt de creatieve docent de tijd en de energie nog vandaan om echt iets te doen met z’n creatieviteit? De status quo in denken over onderwijs en professionalisering is al pittig genoeg.

Kortom, in het onderwijs is niet de geestelijke, formatieve, financiële en organisatorische ruimte om in te spelen of aan te sluiten op maatschappelijke innovaties. Dat gebeurt wel, uiteraard, maar het is vaak incidenteel. En dus zijn we beland in een situatie waarin docenten duidelijk (zoals bijvoorbeeld Sir Ken Robinson ook al aangeeft) niet gewend zijn om actief en creatief aan hun eigen ontwikkeling en hun onderwijs te werken. De huidige generaties docenten hebben niet geleerd om creatief te zijn of creatief te denken, laat staan dat we in staat zijn de creativiteit bij leerlingen te stimuleren of aan te boren. We zijn (ja, ik schreef ‘we’) niet getraind om daar mee om te gaan. En dat terwijl de 21e eeuw dat wel van ons én van onze leerlingen vraagt. En daar hebben we volgens mij de kern van van het probleem van de staart: hoe krijgen we creativiteit (en daarmee innovatie) op de professionaliseringsagenda? En hoe krijgen we die agenda uitgevoerd?

Ik vind het opmerkelijk, maar wel heel prettig dat op een evenement als de Creative Company Conference op 28 mei a.s. heel veel aandacht is voor onderwijs en niet alleen voor de traditionele creatieve sector. Ik ben heel benieuwd wat mensen als John Moravec en Sir Ken Robinson in hun sessies hierover gaan zeggen en misschien nog wel meer naar de discussie die zij daarover gaan voeren. Van die sessies mag je hier een uitgebreid verslag verwachten en als ik half de kans krijg, ga ik ze daar ook zeker nog iets over vragen.

Het beginpunt van zijn verhaal is hoe leren zich in de loop der tijden heeft geëvolueerd. Uiteindelijk belandt hij bij het gegeven dat we vandaag de dag veel meer weten over heresen, hoe ze werken en dan vooral hoe ze werken als we leren. Duidelijk klinken de invloeden van Prensky en Daniel Pink door in zijn verhaal dat hij helder neerzet. Hij maakt ook duidlijk dat de hersenen een soort ‘kneedbaarheid/flexibiliteit’ hebben die maakt dat leerders in de 21e eeuw anders met het verwerken van informatie omgaan dan de mensen die dat leren voor ze organiseren.

Dat verschil hangt voor een belangrijk deel samen met het beheersen van, beschikken over en intensief gebruik van allerhande technologieën. Het is tot op dit punt allemaal niet heel erg nieuw of baanbrekend, maar MacInnis maakt wel duidelijk dat er in dat opzicht een groot verschil is tussen het dagelijkse leven van leerders en de situatie op school. Leerlingen maken graag en veel gebruik van moderne technologische toepassingen. MacInnis toont aan de hand van een simpel voorbeeld in Garageband hoe verschrikkelijk eenvoudig het is om in plaats van een geschreven werkstuk een podcastaflevering te maken. Leuk intermezzo dat de kracht van de integratie en samenwerking van de verschillende iLife-toepassingen goed weergeeft.

Er is consensus over het gegeven dat er verschillen zijn en dat we daar ‘iets mee moeten’, maar daar houdt het vaak ook wel mee op. Veel docenten, veel scholen hebben eigenlijk geen idee hoe ze zo’n verandering vorm moeten geven, wat ze daar voor nodig hebbenwat ze moeten kennen en kunnen en waar je allemaal rekening mee moet houden. Maar ook daar schiet Apple te hulp. Want al jaren heeft Apple ervaring met het implementeren van technologie in het onderwijs. Tussen 1985 en 1997 heeft Apple in de vorm van ACOT een langlopend onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor computers in het onderwijs. Sindsdien heeft Apple (onder meer in de staat Maine) grootschalige laptopprojecten begeleid en heeft daarbij de onderwijskundige en -organisatorische problemen geanalyseerd. Met die kennis in de achtezak durft Apple het in 2009 een stap verder te gaan en docenten een raamwerk te bieden om die innovaties ook daadwerkelijk in de praktijk te brengen.

Twee speerpunten daarin zijn ACOT2 en CBL. Wie op de NOT de stand de ASE’s heeft bezocht en/of de TeachMeetNL tot het einde heeft meegemaakt kent ACOT2 wellicht al. Het is een set van 6 ontwikkelprincipes die Apple in samenwerking met docenten heeft opgesteld die als een soort richtsnoer kunnen fungeren bij het ontwerpen van 21e-eeuws onderwijs. Geen methodiek, geen systematiek maar een denkrichting die docenten helpt niet slechts onderwijs te maken waarin technologie een substituut is voor ‘het oude’ maar waarin technologie helpt het onderwijs daadwerkelijk te transformeren en dus te innoveren.

Het sluitstuk van de middag is een videochatsessie met Maxx Judd die vanuit Austin, Texas een toelichting geeft bij de achtergronden van ACOT2 en het raamwerk van CBL (Challenge Based Learning). CBL is eigenlijk een voorbeeld van hoe je uitdagend, attractief en en technologie-rijk onderwijs kunt maken volgens de principes van ACOT2. Judd begint daarbij tot ieders grote verrassing in het Nederlands. Hij blijkt namelijk ooit als uitwisselingsstudent een jaartje in havo 5 van het Veluws College in Apeldoorn te hebben doorgebracht. Helaas laat vlak voor het einde van zijn heledere, met fraaie filmpjes ondersteunde verhaal de de internetverbinding in het Houtens Aluminiun Center het helemaal en onherroepelijk afweten.

Dat neemt niet weg dat de deelnemers aan deze seminar met een heel stevig handvat en een hoop praktische tips weer de files in konden.

De kern van het ‘verwijt’ (ik noem het toch maar even zo) is dat ik propageer dat we scholen maar moeten volstouwen met technologische apparatuur in een ultieme poging onderwijs leuk te maken voor leerlingen. Omwille van de discussie zou bijna geneigd zijn om te roepen: Ja, inderdaad! Net als John van Dongen ben ik het echter in hoofdlijnen een heel eind eens met Harrie, maar op twee punten verschil ik toch fundamenteel van opvatting. Zo schrijft hij: je moet vertrekken vanuit het lesgeven van de docent. In mijn opvatting moet je vertrekken uit het leren van het kind. Het onderzoek dat je (via mijn artikel) aanhaalt, geeft aan dat jongeren graag meer les zouden krijgen waarin op een hun voor hen leuke en zinvolle manier gebruik kunnen maken van (internet)technologie. Dat lijkt me in het huidige tijdsgewricht een hele redelijke en zelfs hele praktische wens. Bovendien geeft deze wens een duidelijke betrokkenheid bij hun leerbeleving en -proces aan. Leerlingen willen niet verveeld worden met onderwijs, ze willen juist gestimuleerd worden om dingen te ontdekken en uit te zoeken. En daar willen ze meer internet en technologie voor gebruiken.

Dat heeft weinig te maken met karrevrachten apparatuur de scholen in schuiven. Zeker als het gaat om digiborden (die vaak on- of onderbenut in een hoekje staan) zie ik daar een praktijk die me zorgen baart. Dat is inderdaad een verkeerde investering. Die investering moet vooral zijn in professionalisering. Zowel om met die digiborden iets zinvols en leuks te doen, als om een rijk digitaal curriculum te ontwikkelen zul je als docent kennis en vaardigheden op het gebied van (onderwijs)technologie moeten hebben. Ik ben van mening dat een groot deel van de onderwijsgevenden in Nederland nauwelijks een idee heeft wat er allemaal kan met moderne technologische toepassingen. Veel erger is het dat het veel van die onderwijsgevenden slechts marginaal lijkt te interesseren en met die attitude doen ze hun leerlingen te kort. Professionalisering moet dan ook (niet alleen) gericht zijn op DRO-achtige beheersen van bepaalde technologie, maar vooral op een onderwijskundige knop die om moet. Docenten moeten in elk geval inzicht hebben in de nieuwe manieren waarop leerlingen met informatie en kennis(constructie) om kunnen gaan. Moet je zelf kunnen podcasten om je leerlingen een podcast te laten maken? Volgens mij niet, maar je moet wel iets weten van podcasts, net zozeer als je iets moet weten van hoe je de dvd-speler of hoe het werkboek van je methode inzet.

Harrie schrijft verder (en dat is het tweede punt waarop ik het met hem oneens ben): Maar je gaat toch geen technologie de school inhalen omdat kinderen het zo leuk vinden?! Wél! Juist wel! Juist omdát kinderen het zo leuk vinden moet je die technologie de school binnen halen. Thomas Friedman schrijft in The World is Flat (en dat is volgens mij een vrij gangbare opvatting) dat je intrinsieker gemotiveerd leert als je iets doet wat je leuk vindt. Ook Ken Robinson beweert hetzelfde in zijn presentatie voor de RSA. Als het toepassen van technologische toepassingen als iPods, podcasten, online video, weblogs, wiki’s etc. daarvoor zorgt dan zou de docent / leerkracht met hart voor zijn leerlingen er alles aan moeten doen om te zorgen dat die toepassingen een plek krijgen in de lessen van de leerlingen.

Een van de grootse problemen met technologie op school is juist dat er jarenlang alleen maar met dozen werd geschoven: we zetten de school vol met computers, geven alle docenten een een cursus DRO en dan maken ze ineens leuk les met computer. School veranderde in een soort kantoortuin waarin we fijn met productiviteitssoftware aan de slag konden … leuk. Het landschap van de technologie is echter aanmerkelijk veranderd en toepassingen die meer kunnen dan een diavoorstelling, spreadsheet of tekstbestand ophoesten zijn rijkelijk aanwezig. Er is volop technologie voorhanden die mensen stimuleert te creëren, te delen, samen te werken. Die omslag is buiten het onderwijs opgepakt, maar in het onderwijs vindt er slechts hier en daar de sporen van terug. Veel onderwijsgevenden hebben geen, te weinig of een te beperkt zicht op de mogelijkheden die technologie biedt om aantrekkelijker, eigentijdser onderwijs te ontwerpen.

Harrie sluit af met een overpeinzing: Ik krijg soms de indruk dat sommige edubloggers, hoe boeiend hun bijdragen ook zijn, erg ver voor de troepen uitlopen en dreigen het contact daarmee te verliezen. Ik ben inderdaad vrij uitgesproken over onderwijs, technologie en innovatie. En ik kan me ook voorstellen dat er mensen zijn die mijn opvattingen overdreven, radicaal, vergezocht of uitgesproken belachelijk vinden. Geen enkel probleem. Ik hou mezelf toch altijd maar voor dat als ik ver voor de troepen uitloop, dat niet per se wil niet zeggen dat ik veel te snel ga. Het zou best wel eens kunnen zijn dat het tempo er bij de troepen een beetje uit is of dat ze de weg zijn kwijtgeraakt en dus maar rondjes op de rotonde blijven lopen. Daarom sta ik een stukje verder op de weg te roepen waar ze heen zouden kunnen lopen.

Pausch’ lezing (hieronder te bekijken) was even beklemmend als hij inspirerend en indrukwekkend was.

De lezing bleek niet alleen een einde, maar ook voor een hoop mensen en zaken een (nieuw) begin. Het is een prachtig voorbeeld van hoe iemand door zijn persoonlijkheid en situatie anderen kan inspireren en motiveren om naar oplossingen voor (persoonlijke) problemen te zoeken. De Last Lecture werd bijna een soort cultus, niet alleen op Pausch’ universiteit en onder vrienden en familie (waar de video-opname eigenlijk voor was bedoeld), maar ook online. Carnegie Mellon heeft culturele waarde van Pausch’ laatste maanden (uiteindelijk 11 in plaats van de voorspelde 3 tot 6 maanden) op diens eigen verzoek goed gedocumenteerd en begeleid.

Carnegie Mellon heeft Pausch op mooie symbolische manier geëerd door niet een gebouw, maar een loopbrug tussen een gebouw van computerwetenschappen en een gebouw van kunstwetenschappen naar hem te vernoemen. Een brug die Pausch ook in zijn wetenschappelijk werk probeerde te slaan, onder meer door het oprichten van het Entertainment Technology Center.

Gun je zelf een uurtje van je (vakantie)tijd om deze prachtige lezing (nog) eens te bekijken en je te laten inspireren door een prachtig mens.

Kleine aanvulling: The Last Lecture is ook via iTunes U te bekijken.